Za spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym policjanci zatrzymali 95-latkowi prawo jazdy…
17 października 2014
Wypadek przy pracy? Nie panikuj!
3 listopada 2014

Ponoszenie odpowiedzialności za szkodę powstałą w wyniku pracy świadczonej przez położną

W związku z coraz częstszym zjawiskiem świadczenia przez położne działalności leczniczej w formie jednoosobowej działalności gospodarczej – indywidualnej praktyki w zakładach opieki zdrowotnej, warto zwrócić uwagę na zagadnienie odpowiedzialności za szkody, w tym błędy medyczne, popełnione przez położne w ramach wykonywania zawodu na podstawie trzech, najczęściej występujących form organizacyjno-prawnych.

Tytułem wstępu należy wskazać, że z dniem 1 lipca 2011 roku weszły w życie, określone w ustawie o działalności leczniczej, nowe zasady prowadzenia przez pielęgniarki i położne praktyk zawodowych. Zgodnie z art. 5 przedmiotowej ustawy, pielęgniarki i położne mogą wykonywać swój zawód w ramach działalności leczniczej na zasadach określonych w ustawie oraz przepisach odrębnych (tj. na podstawie zatrudnienia pracowniczego, zatrudnienia cywilnoprawnego, wykonywania zawodu w ramach indywidualnej praktyki położnej lub indywidualnej specjalistycznej praktyki położnej, wykonywania zawodu w ramach grupowej praktyki położnych, umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne, udzielania świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia).

Odpowiedzialność za szkodę powstałą w wyniku pracy świadczonej przez położną określają przepisy kodeksu cywilnego, kodeksu pracy, kodeksu karnego, przepisy regulujące wykonywanie zawodu położnej, regulaminy zakładowe, kodeks etyki zawodowej polskiej pielęgniarki i położnej, a także inne obowiązujące przepisy prawa. Generalna zasada jest taka, iż położna ponosi odpowiedzialność cywilną za czynności zawodowe, zarówno wykonywane na podstawie indywidualnie podjętej decyzji, jak i wykonywane na zlecenie lekarza, jeżeli w wyniku ich wykonania pacjent poniósł szkodę. W powyżej opisanej sytuacji nie ma znaczenia miejsce czy czas wykonywania świadczenia, lecz jego sposób tj. forma organizacyjno-prawna wykonywania zawodu przez położną, co w sposób zasadniczy przesądza o odpowiedzialności za szkody, w tym błędy medyczne. Ponadto, jeżeli czyn położnej nosi znamiona przestępstwa ponosi ona także odpowiedzialność karną. Oczywiście w zależności od okoliczności możliwe jest również poniesienie odpowiedzialności pracowniczej i zawodowej.

Z punktu widzenia pracowniczego, najbardziej korzystna jest sytuacja zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, gdyż w razie wyrządzenia szkody pacjentowi z winy położnej, wyłączną odpowiedzialność ponosi pracodawca. Zatrudnienie pracownicze charakteryzuje się podporządkowaniem poleceniom pracodawcy, zgodnie z art. 100 § 1 kodeksu pracy – pracownik jest obowiązany stosować się do poleceń przełożonych, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umowy o pracę. Ponadto, to na pracodawcy – zakładzie opieki zdrowotnej ciążą skutki niewłaściwego doboru kadry pracowniczej, czy też braku wymaganego przygotowania do pracy. Jednakże pracodawca ma prawo regresu do położnej tzn. może żądać zwrotu wypłaconych świadczeń, ale jedynie do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę (chyba, że pracownik szkodę wyrządził umyślnie). W sytuacji wyrządzenia szkody przez kilku pracowników np. lekarza i położną, każdy z nich ponosi odpowiedzialność, w zależności od stopnia przyczynienia się i winy.

Wykonywanie pracy przez położną na podstawie umowy cywilnej (np. umowy zlecenia – w sytuacji gdy położna nie prowadzi działalności gospodarczej) wiąże się z ponoszeniem pełnej odpowiedzialności za pracę. Położna staje się bowiem równorzędnym partnerem zatrudniającego ją podmiotu, dlatego też nie korzysta z ochrony i uprzywilejowania jakie dają przepisy kodeksu pracy. Należy pamiętać, że zatrudnienie położnych na podstawie umów cywilnoprawnych, zgodnie z art. 22 § 1 kodeksu pracy nie powinno następować w warunkach wykonywania przez położną pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, a także miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Wyjątek od powyższej zasady stanowi sytuacja, gdy położna dokonuje świadczeń na podstawie zawartego z Narodowym Funduszem Zdrowia kontraktu. W przedmiotowej sytuacji współpraca w ramach zawartej umowy, wiąże się dla obu stron z solidarną odpowiedzialnością za szkody, wyrządzone przez położną w ramach realizacji przedmiotu zamówienia. Postępowanie w sprawie zawarcia przez Narodowy Fundusz Zdrowia umowy ze świadczeniodawcami w tym również położnymi, zostało uregulowane przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zawarcie umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych podlega szczegółowej regulacji normatywnej, przypominającej reżim zamówień publicznych i odbywa się, co do zasady, po przeprowadzeniu postępowania w trybie konkursu ofert albo rokowań. Natomiast zapłata za świadczenia udzielone w wykonaniu umowy następuje po przedstawieniu rachunku oraz tzw. raportu statystycznego).

Zupełnie inaczej kształtuje się natomiast sytuacja w przypadku zawierania przez położne dodatkowych „prywatnych” umów, które realizują w ramach indywidualnie prowadzonej praktyki. W takiej sytuacji za wyrządzoną pacjentowi szkodę położna ponosi odpowiedzialność kontraktową (uregulowaną przez art. 471 k.c.) przy zbiegu, w przypadku powstania szkody na osobie, z odpowiedzialnością deliktową tj. za czyn niedozwolony (art. 415 k.c.).

Niezależnie od wskazanych form organizacyjno-prawnych, położna może ponieść także odpowiedzialność zawodową. Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej toczy się odrębnie od postępowania cywilnego, czy karnego. Celem tego postępowania jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy pozwalających odpowiedzieć na pytanie czy został popełniony czyn mogący stanowić przewinienie zawodowe, kto dopuścił się takiego przewinienia, następnie zaś pociągniecie takiej osoby do odpowiedzialności i zapewnienie wykonania orzeczeń zapadłych w toku postępowania przed sądem pielęgniarek i położnych. Aktualne regulacje dotyczące odpowiedzialności zawodowej położnych są zbliżone, a nawet wzorowane na ustawie o izbach lekarskich.

źródło: www.prawoimedycyna.pl